Τα γεγονότα του βίου και της πολιτείας ή της ζωής και του έργου του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου η Εκκλησία μας για να τα κάνει βίωμα της, και ο άγιος Ιωάννης να ζει ανάμεσα μας, τα έκανε γιορτές και μνήμες και μάλιστα τόσες, όσες αξίζουν στο μοναδικό πρόσωπο του, εννοείται μετά τον Κύριο μας Ιησού Χριστό και την Κυρία Θεοτόκο. Όρισε, λοιπόν η Εκκλησία έξι γιορτές, θα λέγαμε γενικές, οικουμενικές, γιατί υπάρχουν και πολλές τοπικές γιορτές που έχουν σχέση με την ανέγερση, και εγκαίνια ναών στο όνομα του, ή με θαύματα που έκανε.

Οι γενικές γιορτές είναι:
α) Η Σύλληψις (23 Σεπτεμβρίου).
β) Το γενέσιον (24 Ιουνίου),
γ) Η Σύναξις (7 Ιανουαρίου),
δ) Η Αποτομή της κεφαλής (29 Αυγούστου),
ε) Η Α' και Β' Εύρεσις της κεφαλής (24 Φεβρουαρίου),
στ) Η Γ’ Εύρεσις της κεφαλής (25 Μαΐου).

Και με λίγα λόγια για την καθεμιά:

α) Η Σύλληψις του Τιμίου και ένδοξου Προφήτου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου (23 Σεπτεμβρίου).
Η γιορτή αυτή και η επόμενη, δηλ. το Γενέσιον του Προδρόμου, συνδέονται μεταξύ τους ως προς τον καθορισμό της ημερομηνίας τους και έχουν άμεση σχέση με τη Γέννηση του Κυρίου.
Είναι γνωστό ότι ο Ιωάννης, στην ηλικία, ήταν έξι μήνες μεγαλύτερος από τον Χριστό και επομένως οι γιορτές ορίσθηκαν αναλόγως. Όταν, λοιπόν, αποφασίσθηκε η Γέννηση του Χρίστου να γιορτάζεται την 25η Δεκεμβρίου, τακτοποιήθηκαν ημερομηνιακώς και ή γιορτή τόσο της Συλλήψεως (23 Σεπτ.) όσο και της Γεννήσεως του Προδρόμου (24 Ίουν.). Αυτό συνέβη κατά τις αρχές του Δ' αιώνα

Το Απολυτίκιο της Εορτής Ηχος δ'. Ταχύ προκατάλαβε
Η πρώην ου τίκτουσα, στείρα ευφράνθητι. Ιδού γάρ συνέλαβες Ηλίου λύχνου σαφώς, φωτίζειν τον μέλλοντα, πάσαν την οικουμένην, αβλεψία νοσούσαν. Χόρευε Ζαχαρία, εκβοών παρρησία. Προφήτης του Υψίστου, εστιν ο μέλλων τίκτεσθαι.

Δηλαδή:
Γέμισε με ευφροσύνη εσύ που πριν ήσουν στείρα, γιατί τώρα συνέλαβες στ' αλήθεια τον λύχνο του Ήλιου Χρίστου, αυτόν που πρόκειται να φωτίσει όλη την οικουμένη, που πάσχει από άγνοια. Χόρευε Ζαχαρία, φωνάζοντας μπροστά σε όλους: Αυτός που πρόκειται να γεννηθεί είναι προφήτης του Ύψιστου Θεού.

Το Κοντάκιο Ήχος α'. Χορός Αγγελικός
Ευφραίνεται λαμπρώς, Ζαχαρίας ο μέγας, και η πανευκλεής Ελισάβετ η σύζυξ, αξίως συλλαμβάνουσα Ιωάννην τον Πρόδρομον, ον Αρχάγγελος, ευηγγελίσατο χαίρων, και οι άνθρωποι, αξιοχρέως τιμώμεν, ως μύστην της χάριτος.

Δηλαδή:
Ευφραίνεται όλος λαμπρότητα ο μέγας Ζαχαρίας και η πανένδοξη Ελισάβετ η σύζυγος του που άξια συλλαμβάνει στην κοιλιά της τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, τον όποιον ό Αρχάγγελος ανήγγειλε με χαρά και οι άνθρωποι τιμούμε όπως του αξίζει γιατί γνωρίζει τα μυστικά της χάριτος.

β) Το Γενέθλιον του Αγίου Ένδοξου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου (24 Ιουνίου).
Τα σχετικά με την καθιέρωση αυτής της γιορτής αναφέρθηκαν στήν προηγούμενη γιορτή.

Το Απολυτίκιο της Εορτής Ήχος δ'. Ταχύ προκατάλαβε
Προφήτα και Πρόδρομε, της Παρουσίας Χρίστου, αξίως ευφημήσαι σε, ουκ ευπορούμεν ημείς, οι πόθω τιμώντες σε• στείρωσις γάρ τεκούσης, και πατρός αφωνία, λέλυνται τη ενδόξω, και σεπτή σου γεννήσει, και σάρκωσις Υιού του Θεού, κόσμω κηρύττεται.

Δηλαδή:
Ιωάννη εσύ που προφήτεψες και ήλθες πριν να έλθει ο Χριστός στη γη, εμείς που σε τιμούμε με πόθο, δεν μπορούμε να σε επευφημήσουμε όσο σου αξίζει. Διότι η στείρωση της μητέρας σου και η αφωνία του πατέρα σου διαλύθηκαν με την ένδοξη και σεβαστή σου γέννηση και κηρύττεται έτσι στον κόσμο η σάρκωση του Υιού του Θεού.

Το Κοντάκιο Ήχος γ. Η Παρθένος σήμερον
Η πριν στείρα σήμερον, Χρίστου τον Πρόδρομον τίκτει, και αυτός το πλήρωμα, πάσης της προφητείας• ον περ γαρ, προανεκήρυξαν οι Προφήται, τούτον δη, εν Ιορδάνη χειροθετήσας, ανεδείχθη Θεού Λόγου, Προφήτης κήρυξ, ομού και Πρόδρομος.

Δηλαδή:
Αυτή που πριν ήταν στείρα, σήμερα γεννά τον Πρόδρομο του Χρίστου και αυτός είναι το συμπλήρωμα κάθε προφητείας. Διότι τον Χριστό ακριβώς που κήρυξαν από πριν οι προφήτες, αυτόν, λοιπόν, στον Ιορδάνη αφού τον χειροθέτησε αναδείχτηκε ό Ιωάννης προφήτης, κήρυκας και συγχρόνως Πρόδρομος του Θεού Λόγου.

γ) Η σύναξις του Τιμίου ένδοξου Προφήτου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου (7 Ιανουαρίου).
Η γιορτή αυτή έχει άμεση σχέση με την Γιορτή των Θεοφανείων της προηγουμένης ημέρας. Γιατί σύμφωνα με την πρακτική της Εκκλησίας μας, τη δεύτερη ημέρα κάθε μεγάλης γιορτής τιμάται το πρόσωπο που διεδραμάτισε έναν δεύτερο ρόλο στη γιορτή. Έτσι, το δεύτερο πρόσωπο, μετά τον Κύριο μας την ημέρα των Φώτων είναι ο Ιωάννης γι' αυτό και τιμάται τη δεύτερη ημέρα, δηλαδή στις 7 Ιανουαρίου.
Η γιορτή καθιερώθηκε στις αρχές του Ε' αιώνα. Το Απολυτίκιο της γιορτής («Μνήμη δικαίου...) ήδη το είδαμε στα προηγούμενα.

Το Κοντάκιο Ήχος πλ. β'. Αυτόμελον
Την σωματικήν σου παρουσίαν δεδοικώς, ο Ιορδάνης φόβω υπεστρέφετο• την προφητικήν δε λειτουργίαν εκπληρών, ο Ιωάννης τρόμω υπεστέλλετο• των Αγγέλων αι τάξεις εξεπλήττοντο, ορώσαι σε εν ρείθροις σαρκί βαπτιζόμενον και πάντες οι εν τω σκότει κατηυγάζοντο, ανυμνούντες σε τον φανέντα, και φωτίσαντα τα πάντα.

Δηλαδή:
Κύριε, ο Ιορδάνης τρομάζοντας από τη σωματική σου παρουσία, έστρεψε με φόβο προς τα πίσω. Ο Ιωάννης πάλι, εκπληρώνοντας το προφητικό έργο με τρόμο ταπεινωνόταν. Οι τάξεις των Αγγέλων γέμιζαν έκπληξη, βλέποντας Εσένα να βαπτίζεσαι στα νερά. Και όλοι όσοι βρίσκονταν στο σκοτάδι, φωτίζονταν απευθύνοντας ύμνους σ' Εσένα που φανερώθηκες και φώτισες τον κόσμο.

δ) Η αποτομή της τίμιας Κεφαλής του Αγίου ένδοξου Προφήτου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου (29 Αυγούστου).
Τα γεγονότα της γιορτής όπως και των προηγουμένων αναφέρθηκαν και μάλιστα με ανάλυση στα προηγούμενα.
Η γιορτή στη Δύση γιορταζόταν ήδη από τον Δ' αιώνα, στην ανατολή φαίνεται πώς καθιερώθηκε πριν από τον Ζ' αιώνα. Τοποθετήθηκε στις 29 Αυγούστου σε σχέση με την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου). Η Ύψωση είναι όπως η Μεγάλη Παρασκευή, όπου γίνεται ανάμνηση του Πάθους του Κυρίου. Πριν, λοιπόν, από τον μαρτυρικό θάνατο του Κυρίου προηγείται ο μαρτυρικός θάνατος του Προδρόμου και γίνεται έτσι Πρόδρομος και στον θάνατο Του.

Το Απολυτίκιο της γιορτής, είναι το ίδιο με της Συνάξεως («Μνήμη δικαίου...»).
 
Το Κοντάκιο Ήχος πλ. α'.
Η του Προδρόμου ένδοξος αποτομή, οικονομία γέγονε τις θεϊκή, ίνα και τοις εν Άδη, του Σωτήρος κηρύξη την έλευσιν. Θρηνείτω ουν Ηρωδιάς, άνομον φόνον αιτήσασα, ου νόμον γαρ τον του Θεού, ου ζώντα αιώνα ηγά-πησεν, αλλ' έπίπλαστον πρόσκαιρον.

Δηλαδή:
Η ένδοξη αποτομή της κεφαλής του Προδρόμου οικονομήθηκε έτσι από τον Θεό, ώστε να κηρύξει τον ερχομό του Σωτήρα σ' αυτούς που βρίσκονταν στόν Άδη. Ας θρηνεί, λοιπόν, η Ηρωδιάδα, που ζήτησε να γίνει παράνομος φόνος. Διότι δεν αγάπησε τον νόμο του Θεού ούτε την αιώνια ζωή, αλλά την ψεύτικη και πρόσκαιρη.

ε) Η πρώτη και δευτέρα Εύρεσις της τίμιας κεφαλής του Τιμίου Προδρόμου (24 Φεβρουαρίου).
Το Συναξάριο του Μηναίου αναφέρει το γεγονός ως έξης:
Η Τιμία, σεβαστή και στους Αγγέλους, κεφαλή του Ιωάννη του Προδρόμου βρέθηκε για πρώτη φορά, με τη χάρη και αποκάλυψη του ίδιου του Αγίου, στην οικία του Ηρώδη από δύο μοναχούς, που πήγαν στα Ιεροσόλυμα να προσκυνήσουν το ζωοφόρο τάφο του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χρίστου. Οι μοναχοί αυτοί, ακολούθως, παρέδωσαν την τίμια Κάρα σε κάποιον κεραμοποιό, ο οποίος τη μετέφερε στην πόλη των Εμεσηνών. Ο κεραμοποιός αυτός, επειδή σχημάτισε την εντύπωση ότι εξαιτίας της αγίας Κεφαλής πήγαιναν καλά οι εργασίες του και ευτυχούσε, την ευλαβούνταν ιδιαίτερα και την τιμούσε. Έπειτα, όταν έμελλε να πεθάνει, την άφησε στην αδελφή του, με την εντολή να μην την μετακινεί, ούτε να τη δείχνει σε άλλους αλλά μόνο να την τιμά και να την προσκυνά.
Μετά το θάνατο της γυναίκας αυτής ή τίμια Κεφαλή περιήλθε διαδοχικά σε πολλούς. Τελικά περιήλθε σε κάποιον ιερομόναχο, ονόματι Ευστάθιο, που ήταν οπαδός της κακοδοξίας του Αρείου. Ο ιερομόναχος αυτός κατοικούσε σε ένα σπήλαιο, αλλά οι Ορθόδοξοι τον εξεδίωξαν από εκεί, γιατί τις ιάσεις που γίνονταν από την τίμια Κάρα τις απέδιδε στις κακοδοξίες του. Κατά θεία όμως οικονομία, φεύγοντας από το σπήλαιο, άφησε εκεί την Κάρα του θείου Προδρόμου.
Η τίμια Κάρα παρέμεινε κρυμμένη στο σπήλαιο μέχρι την εποχή ου αρχιμανδρίτη Μαρκέλλου και του επισκόπου Εμέσης Ουρανίου, δηλαδή μέχρι την εποχή του αυτοκράτορα Ουαλεντινιανού του Νέου. Τότε λοιπόν, υστέρα από πολλές περί αυτής θείες αποκαλύψεις, βρέθηκε τοποθετημένη μέσα σε μια υδρία. Αμέσως την παρέλαβε ό επίσκοπος Ουράνιος και τη μετέφερε στην Εκκλησία. Εκεί στον ιερό χώρο της Εκκλησίας, με τη χάρη της Τιμίας Κεφαλής, επιτελούνταν θαυματουργικές ιάσεις ασθενών και πολλά άλλα θαύματα. Είναι άγνωστο το πότε καθιερώθηκε η γιορτή.

Το Απολυτίκιο Ήχος δ'. Ταχύ προκατάλαβε
Εκ γης ανατείλασα η του Προδρόμου Κεφαλή, ακτίνας αφίησι, της αφθαρσίας πιστοίς των ιάσεων. άνωθεν συναθροίζει, την πληθύν των Αγγέλων, κάτωθεν συγκαλείται, των ανθρώπων τα γένη, ομόφωνον αναπέμψαι, δόξαν Χριστώ τω Θεώ.

Δηλαδή:
Αφού ανέτειλε από τη γη η Κεφαλή του Προδρόμου, εκπέμπει στους πιστούς ακτίνες θεραπειών της αφθαρσίας. Από τον ουρανό συναθροίζει το πλήθος των Αγγέλων και από τη γη συγκεντρώνει τα πλήθη των ανθρώπων για να αναπέμψουν δοξολογία στον Χριστό, τον Θεό.

Το Κοντάκιο Ήχος β'. Τα άνω ζητών
Προφήτα Θεού, και Πρόδρομε της χάριτος, την Κάραν την σην, ως ρόδον ιερώτατον, εκ της γης ευράμενοι, τας ιάσεις πάντοτε λαμβάνομεν και γαρ πάλιν ως πρότερον, τω κόσμω κηρύττεις την μετάνοιαν.

Δηλαδή:
Προφήτη του Θεού και Πρόδρομε της χάριτος, αφού βρήκαμε την κάρα σου σαν ιερότατο ρόδο, λαμβάνουμε από αυτήν συνεχώς τις θεραπείες. Διότι και πάλι όπως και πριν κηρύττεις στον κόσμο τη μετάνοια.

στ) Η τρίτη Εύρεσις της Τίμιας Κεφαλής του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου (25 Μαΐου).
Το Συναξάριο του Μηναίου αναφέρει το γεγονός ως έξης:
"Η τίμια και αγία Κεφαλή του Προδρόμου, η οποία ήταν κρυμμένη προ πολλού μέσα στη γη, αναφάνηκε από τους κόλπους της, όπως αναφαίνεται ο χρυσός από τα μεταλλεία. Τούτη τη φορά όμως δεν ήταν κλεισμένη σε στάμνα, όπως τις προηγούμενες φορές, αλλά ήταν μέσα σε άργυρο αγγείο και σε τόπο ιερό. Αποκαλύφτηκε δε με πληροφορία που έδωσε κάποιος ιερέας.
Η τίμια Κεφαλή βρέθηκε στα Κόμανα της Καππαδοκίας. Μετά την εύρεση της μεταφέρθηκε στη βασιλίδα των πόλεων, την Κωνσταντινούπολη. Εκεί την υποδέχτηκαν με απερίγραπτη χαρά και επισημότητα ο αυτοκράτορας, ο πατριάρχης και ο πιστός λαός και, αφού την προσκύνησαν με ευλάβεια και σεβασμό, την απέθεσαν σε τόπο ιερό.
Και αυτή η γιορτή είναι άγνωστο πότε καθιερώθηκε.

Τό Απολυτίκιο Ήχος δ'. Ταχύ προκατάλαβε
Ως θείον θησαύρισμα, εγκεκρυμμένον τη γη, Χριστός απεκάλυψε την κεφαλήν σου ημίν, Προφήτα και Πρόδρομε, πάντες ουν συνελθόντες, εν τη ταύτης ευρέσει, άσμασι θεηγόροις, τον Σωτήρα υμνούμεν, τον σώζοντα ημάς εκ φθοράς, ταις ικεσίαις σου.

Δηλαδή:
Προφήτη και Πρόδρομε, σαν θείο θησαυρό κρυμμένον στη γη μας φανέρωσε ό Χριστός την κεφαλή σου. Όλοι, λοιπόν, γι' αυτήν την εύρεση, αφού συγκεντρωθήκαμε, με θεία άσματα υμνούμε τον Σωτήρα που μας σώζει από τη φθορά με τις θερμές σου προσευχές.

Το Κοντάκιο είναι το ίδιο με της προηγούμενης γιορτής.

από το βιβλίο "Ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής και Πρόδρομος", Γ. Μαυρομάτη, εκδ.. Τέρτιος, 2005